دندان اضافی در لثه کودکان بیشتر بین دو دندان پیشین مرکزی فک بالا رشد می‌کند. این دندان‌ها در رویش و مرتب شدن دندان های دائمی اختلال ایجاد می‌کنند.
با دیدن دندان اضافی در لثه کودک خود نگران نشوید. در کلینیک ارتودنسی پروفسور جمیلیان در تهران روزانه تعداد زیادی از این کودکان تحت درمان ارتودنسی قرار می‌گیرند. بنابراین این ناهنجاری دندانی مشکلی شایع است که با اقدام به موقع می توانید از بروز عوارض آن جلوگیری کنید. در این محتوا به علت دندان اضافی در لثه کودکان، تشخیص و درمان آن پرداخته شده است.
هایپردونتیا یا دندان اضافی چیست؟
دندان اضافی وضعیتی است که با تعداد دندان های بیشتر از حد معمول مشخص می شود. به طور کلی، بزرگسالان ۳۲ دندان دارند، در حالی که تعداد دندان های کودکان ۲۰ دندان است. در دندان اضافی، تعداد آنها از این استاندارد فراتر می رود و منجر به تشکیل دندان های اضافی می شود.
آیا می دانستید که درمان ارتودنسی بهترین روش تخصصی برای اصلاح دندان اضافی در لثه کودکان است!
دندان اضافی می تواند در هر جایی از قوس فک ظاهر شود، اما اغلب در فک بالا و به ویژه در ناحیه دندان های پیشین رخ می دهد. شیوع دندان اضافی در دندان های دائمی بین ۵/۰ تا ۸/۳ درصد و در دندان های شیری بین ۳۵/۰ تا ۶/۰ درصد گزارش شده است . یک مطالعه سیستماتیک نشان داده که شیوع کلی هایپردونتیا حدود ۸/۱ درصد است .
دو نوع دندان اضافی در لثه کودکان وجود دارد: تکی و چندتایی. در دندان اضافی تکی، فقط یک دندان اضافی وجود دارد، در حالی که در چندگانه، دو یا چند دندان اضافی وجود دارد. شایع ترین نوع دندان اضافی، «مزیودنس» است که در ناحیه پیشین فک بالا قرار می‌گیرد و حدود ۵۸ تا ۸۳ درصد موارد را تشکیل می دهد .
دندان اضافی بر اساس مورفولوژی به چند دسته تقسیم می شوند: مخروطی، توبرکولات، مکمل و ادونتوم. دندان های مخروطی شکل ظاهر و اندازه متوسطی دارند. تشخیص بر اساس رادیوگرافی های فرونتال و پانورامیک، همراه با معاینه بالینی انجام می شود. درمان آنها شامل یک رویکرد چند رشته‌ای است که ارتودنسی را نیز شامل می شود.
علت دندان اضافی در لثه کودکان
علت دقیق دندان های اضافی ناشناخته است، با این وجود سه عامل اصلی برای بروز آن تخمین زده شده است. مورد اول یک ناهنجاری ژنتیکی است. مورد دوم فعالیت بیش از حد در لایه دندانی و مورد سوم تقسیم یک جوانه (ریشه) دندان به دو یا چند دندان است.
ژنتیک عامل مهمی در ایجاد هایپردونتیا دارد. مطالعات نشان داده است که افرادی با سابقه خانوادگی ناهنجاری های دندانی، بیشتر دچار دندان های اضافی می شوند. یک مطالعه نشان داده که جهش های ژنتیکی در ژن FREM2 می تواند با بروز مزیودنس و دندان های اضافی مرتبط باشد .
برخی سندرم های ژنتیکی نیز با هایپردونتیا مرتبط هستند. یک مرور سیستماتیک نشان داده که هشت سندرم ژنتیکی شواهد قوی برای ارتباط با دندان اضافی دارند :
- دیسپلازی کلیدوکرانیال
- پولیپوز آدنوماتوز خانوادگی (سندرم گاردنر)
- سندرم تریکو-رینو-فالانژیال نوع I
- سندرم روبینشتاین-تیبی
- سندرم نانس-هوران
- سندرم اپیتز BBB/G
- سندرم اوکولوفاسیوکاردیودنتال
- سندرم رابینو با توارث اتوزومال غالب
سایر شرایط مانند شکاف لب و کام نیز می توانند احتمال بروز دندان اضافی را افزایش دهند .
عوارض دندان اضافی در لثه کودکان
وجود دندان اضافی در لثه کودکان می تواند مشکلات خاصی ایجاد کند. یک مطالعه روی ۲۱۸ کودک سریلانکایی نشان داد که ۸۳/۵۹ درصد بیماران دارای دندان اضافی، دچار مال اکلوژن (ناهنجاری فکی و دندانی) شده بودند .
عوارض اصلی دندان اضافی عبارت اند از:
- تاخیر یا عدم رویش دندان های دائمی: مطالعات نشان می دهد که دندان اضافی می تواند مانع رویش دندان های دائمی شود یا آن را به تأخیر بیندازد .
- جابجایی یا چرخش دندان های مجاور: دندان اضافی می تواند دندان های دائمی مجاور را جابجا یا چرخانده کند.
- ایجاد دیاستم (فاصله) بین دندان‌های پیشین: وجود دندان اضافی می تواند باعث ایجاد فاصله بین دندان های پیشین شود.
- تحلیل ریشه دندان‌های مجاور: در برخی موارد، دندان اضافی می تواند به تحلیل ریشه دندان های مجاور منجر شود. یک مطالعه نشان داده که تحلیل ریشه در تا ۸/۲۲ درصد موارد قابل تشخیص رادیوگرافی است .
- تشکیل کیست دنتیژروس: دندان های اضافی نهفته می توانند منجر به تشکیل کیست شوند .
یک مطالعه روی ۷۰۵ بیمار نشان داد که نرخ کلی عوارض ناشی از دندان اضافی ۶/۵۵ درصد است. عواملی که خطر عوارض را افزایش می دهند شامل سن بالاتر بیمار، شکل توبرکولات دندان و جهت رویش افقی هستند .
تشخیص دندان اضافی در کودکان
از آنجایی که دندان اضافی در لثه کودکان در کنار دندان های دائمی می روید، تشخیص زودهنگام برای اطمینان از رشد سالم دندان و فک ضروری است. آنها را می توان با اشعه ایکس فرونتال و پانوراما تشخیص داد.
معاینات منظم دندانپزشکی باید حدود سال اول زندگی یا زمانی که اولین دندان کودک رویش می یابد و سپس هر شش ماه یکبار پس از آن انجام شود. تا سن ۵ سالگی، معمولا می توان با استفاده از اشعه ایکس، بیماری هایی را که از نظر بالینی قابل مشاهده نیستند، تشخیص داد.
متخصص ارتودنسی ارزیابی های دقیق بالینی و رادیوگرافی را برای درمان هر چه سریع‌تر این ناهنجاری توصیه می‌کند. یک مطالعه نشان داده که بهترین بازه سنی برای برنامه تشخیص زودهنگام و پیشگیری از مال اکلوژن مرتبط با هایپردونتیا، سن ۹ سالگی است .
در صورت عدم تشخیص به موقع، دندان اضافی می تواند بر رویش دندان های دائمی تأثیر بگذارد. به طوری که رویش دندان های دائمی را به تأخیر بیندازد یا جابجا کند و مانع درمان ارتودنسی شود و به ریشه دندان های دائمی مجاور آسیب برساند.
درمان دندان اضافی در لثه کودکان
درمان دندان اضافی در لثه کودکان به عوامل مختلفی بستگی دارد. یک مرور سیستماتیک نشان داده که پس از کشیدن دندان اضافی، درصد قابل توجهی از دندان های پیشین نهفته به طور خود به خود رویش می یابند .
کشیدن دندان اضافی در طول دوره دندانی شیری توصیه نمی‌شود، زیرا دندان های شیری اضافی اغلب در دهان رویش می یابند و کشیدن دندان های نهفته با جراحی می تواند خطر جابجایی یا آسیب به دندان های پیشین دائمی را افزایش دهد. با این وجود، کشیدن دندان در اوایل دوره دندانی مختلط، می تواند رویش طبیعی دندان های پیشین را بهبود می بخشد. این اقدام کاملا بستگی به نظر متخصص ارتودنسی کودک شما دارد.
زمان توصیه شده برای کشیدن دندان اضافی حدود ۱۰ سالگی است، زمانی که راس دندان پیشین مرکزی رویش نیافته تقریبا بالغ یا بسته شده است. هرچه کشیدن دندان بعد از ۱۰ سالگی بیشتر به تاخیر بیفتد، خطر تاثیر آن بر رویش دندان های دائمی بیشتر می شود.
کشیدن دندان اضافی را می توان تحت بی حسی موضعی انجام داد. پس از کشیدن دندان، پیگیری رادیوگرافی هر ۶ تا ۸ ماه برای ارزیابی رویش دندان توصیه می شود.
درمان ارتودنسی دندان اضافی در لثه کودک خود را با بهترین متخصص ارتودنسی آغاز کنید.
در برخی موارد نیز متخصص ارتودنسی باتجربه از کشیدن دندان اضافی خودداری می‌کند. در این مواقع با دستگاه های ارتودنسی، دندان ها با اصول بیومکانیکی حساب شده حرکت داده می شوند و دندان اضافه از لثه به محل استاندارد قوس دندانی کودک هدایت می شود.
پس از کشیدن دندان های اضافی، اگر دندان های پیشین خود به خود رویش پیدا نکنند یا اگر ۶ تا ۱۲ ماه پس از کشیدن دندان ها هیچ نشانه‌ای از رویش وجود نداشته باشد، ممکن است لازم باشد فضایی در قوس دندانی ایجاد شود تا دندان های پیشین در جای خود قرار گیرند یا دندان های پیشین رویش نیافته با جراحی نمایان شوند تا با کشش نیروی دستگاه ارتودنسی پایین آورده شده و در موقعیت مناسب در قوس دندانی قرار گیرند.
سوالات متداول دندان اضافی در لثه کودکان
خیر، همیشه لازم نیست. اگر دندان اضافه رویش یافته و سطحی باشد، معمولا می توان آن را با بی حسی موضعی در مطب کشید. اما اگر دندان اضافه در عمق فک نهفته باشد و جراحی نیاز به برش لثه و برداشتن بخشی از استخوان داشته باشد، یا کودک خردسال باشد و همکاری کافی نداشته باشد، متخصص ارتودنسی و جراحی فک معمولا بیهوشی عمومی را توصیه می‌کند تا جراحی با ایمنی و دقت بیشتری انجام شود. با تکان نخوردن کودک به دندان های دائمی مجاور آسیب نمی رسد. انتخاب روش بیهوشی به سن کودک، پیچیدگی جراحی و نظر والدین بستگی دارد.
ناحیه پیشین فک بالا، به ویژه بین دو دندان پیشین مرکزی (دندان های جلو)، شایع ترین محل بروز دندان اضافه است. به این دندان اضافه «مزیودنس» می‌گویند که بیشترین فراوانی را در میان انواع دندان های اضافی دارد. مزیودنس می‌تواند باعث ایجاد فاصله بین دندان‌های جلو، چرخش دندان‌ها یا جلوگیری از رویش طبیعی دندان‌های دائمی شود. رویش دندان اضافه در فک بالای کودکان شایع تر از فک پایین است.
به طور کلی، زمانی که ریشه دندان دائمی مجاور حدود یک سوم تا دوسوم رشد کرده باشد، مناسب ترین زمان برای کشیدن دندان اضافه است که معمولا با سن ۸ تا ۱۰ سالگی مطابقت دارد. برای مزیودنس، ۶ تا ۷ سالگی یک بازه کلیدی است؛ زیرا در این سن ریشه دندان پیشین دائمی هنوز کامل نشده و پس از کشیدن دندان اضافه، شانس رویش خود به خودی دندان دائمی بیشتر است. اگر کشیدن به بعد از ۸ سالگی موکول شود یا ریشه دندان دائمی تکمیل شده باشد، احتمال رویش خود به خودی به طور قابل توجهی کاهش می یابد و اغلب به اعمال نیروی دستگاه ارتودنسی نیاز خواهد بود.
در کودکان، پس از کشیدن دندان اضافه، در بیشتر موارد دندان پیشین نهفته به‌طور خودبه خود رویش می یابد. یک مطالعه نشان داده که در حدود ۷۵ درصد موارد، دندان پیشین پس از کشیدن دندان اضافه خودبه خود بیرون می آید. اما اگر ریشه دندان دائمی کامل شده باشد یا ۶ تا ۱۲ ماه پس از کشیدن، نشانه ای از رویش دیده نشود، ممکن است به کشش ارتودنسی یا جراحی نمایان‌سازی دندان نیاز باشد. پس از کشیدن، پیگیری رادیوگرافی هر ۶ تا ۸ ماه برای ارزیابی رویش دندان توصیه می شود.
بستگی به وضعیت دندان های کودک دارد. اگر دندان اضافه باعث شلوغی، چرخش یا فاصله بین دندان ها شده باشد، تنها کشیدن دندان کافی نیست و درمان ارتودنسی برای مرتب‌کردن دندان ها و هدایت آنها به موقعیت صحیح لازم است. اگر پس از کشیدن، دندان دائمی خودبه خود رویش یابد و در جای درست قرار گیرد، ممکن است نیازی به ارتودنسی نباشد. در مواردی که دندان اضافه موجب ناهنجاری دندانی شده باشد، ارتودنسی بخش ضروری درمان است و به بازگرداندن عملکرد و زیبایی لبخند کودک کمک می کند.
