آندربایت دندان (Underbite) یکی از ناهنجاری های مهم فکی و دندانی است که در آن دندان های فک پایین هنگام بسته شدن دهان جلوتر از دندان های فک بالا قرار می گیرند. این وضعیت همان مال اکلوژن کلاس ۳ (Class III Malocclusion) است. این وضعیت می تواند علاوه بر تأثیر بر زیبایی لبخند و تناسب چهره، عملکرد جویدن، تکلم و حتی سلامت مفصل فک را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
شدت آندربایت در بیماران مختلف متفاوت است. در برخی بیماران تنها چند دندان در موقعیت نامناسب قرار دارند، اما در موارد شدیدتر اختلاف رشد استخوان های فک باعث ایجاد ناهنجاری قابل توجه در نمای صورت می شود. به همین دلیل تشخیص صحیح علت ایجاد آندربایت، مهم ترین عامل در انتخاب روش درمانی مناسب محسوب می شود.
آندربایت دندان چگونه تشخیص داده می شود؟
در حالت طبیعی، دندان های جلویی فک بالا کمی جلوتر از دندان های جلویی فک پایین قرار می گیرند. این همپوشانی طبیعی به عملکرد صحیح جویدن غذا کمک می کند. اما در بیماران مبتلا به آندربایت، این رابطه معکوس شده و دندان های پایین جلوتر قرار می گیرند. شما می توانید روبروی آینه فک و دهان را باز و بسته کنید و ببینید که هنگام بسته شدن دهان دندان ها چگونه یکدیگر را پوشش می دهند. اگر دندان های ردیف بالا به جای همپوشانی دندان های ردیف پایین عقب تر قرار گرفتند و دندان های ردیف پایین دندان های ردیف بالا را پوشاندند یعنی شما دارای آندربایت یا مال اکلوژن کلاس 3 هستید.
متخصص ارتودنسی برای تشخیص نوع و شدت آندربایت علاوه بر معاینه بالینی، از رادیوگرافی های تخصصی، تصاویر سفالومتری و گاهی اسکن های سه بعدی استفاده می کند تا مشخص شود مشکل منشا دندانی دارد یا ناشی از ناهنجاری های اسکلتی فک است.
علائم آندربایت دندان
آندربایت ممکن است با علائم مختلفی همراه باشد. شدت این علائم به میزان ناهنجاری و سن بیمار بستگی دارد و در برخی افراد ممکن است تنها بخشی از این نشانه ها مشاهده شود.
برخی از مهم ترین علائم عبارت اند از:
- جلو بودن فک پایین نسبت به فک بالا
- کراس بایت قدامی (قرار گرفتن دندان های پایین جلوتر از دندان های بالا)
- نمای مقعر صورت
- دشواری در جویدن برخی غذاها
- اختلال در تلفظ بعضی حروف
- سایش غیرطبیعی دندان ها
- درد یا صدای مفصل فک
- کاهش اعتماد به نفس به دلیل ظاهر صورت
انواع آندربایت
همه آندربایت ها مشابه یکدیگر نیستند. یکی از مهم ترین مراحل درمان، تشخیص نوع ناهنجاری است؛ زیرا روش درمان آندربایت دندانی با آندربایت اسکلتی تفاوت قابل توجهی دارد.
آندربایت دندانی
در این نوع، استخوان های فک تقریبا در موقعیت طبیعی قرار دارند و مشکل اصلی مربوط به قرارگیری دندان ها است. این مشکل با درمان ارتودنسی به تنهایی تصحیح می شود و در بسیاری از موارد بدون جراحی قابل اصلاح است.
آندربایت اسکلتی
در آندربایت اسکلتی، مشکل اصلی به رشد نامتناسب استخوان های فک مربوط می شود. ممکن است فک بالا رشد کافی نداشته باشد، یا فک پایین بیش از حد رشد کرده باشد یا هر دو عامل به طور هم زمان وجود داشته باشند.
پس از تکمیل اطلاعات در اسرع وقت با شما تماس خواهیم گرفت
رزرو وقت مشاوره
آندربایت عملکردی (Pseudo Class III)
در برخی کودکان، تماس زودرس دندان ها باعث می شود فک پایین هنگام بسته شدن دهان به سمت جلو هدایت شود. منظور از تماس زودرس این است که بعضی دندانها زودتر از بقیه به هم برخورد می کنند و اجازه نمی دهند فک ها به طور طبیعی روی هم قرار بگیرند.
این نوع آندربایت در صورت تشخیص زودهنگام با درمان های ساده تر ارتودنسی قابل اصلاح است و نباید با آندربایت اسکلتی واقعی اشتباه گرفته شود.
علت ایجاد آندربایت چیست؟
ایجاد آندربایت معمولاً نتیجه تعامل عوامل ژنتیکی و محیطی است. در بسیاری از بیماران سابقه خانوادگی ناهنجاری های کلاس ۳ مشاهده می شود، اما برخی عوامل محیطی نیز می توانند در ایجاد یا تشدید این مشکل نقش داشته باشند.
عوامل ژنتیکی
وراثت یکی از مهم ترین عوامل موثر در ایجاد آندربایت محسوب می شود. در این بیماران معمولا یکی از الگوهای زیر دیده می شود:
- رشد بیش از حد فک پایین
- کمبود رشد فک بالا
- ترکیب هر دو عامل
- سابقه خانوادگی مال اکلوژن کلاس ۳
عوامل محیطی و اکتسابی
برخی عادات و شرایط محیطی نیز می توانند بر رشد طبیعی فک ها اثر بگذارند و زمینه را برای ایجاد ناهنجاری فراهم کنند.
این عوامل شامل موارد زیر هستند:
- فشارغیرطبیعی زبان به دندان ها بخصوص دندان های فک پایین.
- تنفس مزمن دهانی.
- ضربه به فک بالا در دوران رشد و جلوگیری از رشد فک بالا.
- از دست رفتن زودهنگام دندان های شیری در فک بالا و کلاپس فک بالا.
چرا درمان زودهنگام آندربایت اهمیت دارد؟
یکی از مهم ترین موضوعات در درمان آندربایت، زمان شروع درمان است. بسیاری از متخصصان ارتودنسی توصیه می کنند کودکانی که علائم کلاس ۳ دارند از سنین پایین مورد ارزیابی قرار گیرند.
در سنین رشد، امکان هدایت رشد فک بالا و کنترل نسبی روابط فکی وجود دارد. به همین دلیل درمان در کودکی معمولاً ساده تر، کم هزینه تر و کم تهاجمی تر از درمان در بزرگسالی است. در برخی بیماران، درمان زودهنگام حتی می تواند احتمال نیاز به جراحی فک در آینده را کاهش دهد.
عوارض درمان نکردن آندربایت
نادیده گرفتن آندربایت می تواند در طول زمان باعث بروز مشکلات عملکردی و زیبایی متعددی شود. شدت این عوارض به میزان ناهنجاری و مدت زمان باقی ماندن آن بستگی دارد.
مهم ترین عوارض شامل موارد زیر است:
- کاهش کارایی جویدن
- سایش غیرطبیعی دندانها
- تحلیل لثه در برخی نواحی
- افزایش احتمال شکستگی دندان ها
- مشکلات مفصل گیجگاهی فکی (TMJ)
- اختلالات گفتاری
- کاهش اعتماد به نفس و مشکلات روانی اجتماعی
- ظاهر نامناسب صورت
روش های درمان آندربایت در کودکان
درمان آندربایت در کودکان عمدتا با هدف اصلاح یا هدایت رشد فک ها انجام می شود. انتخاب دستگاه درمانی به نوع ناهنجاری، سن بیمار و شدت مشکل بستگی دارد.
فیس ماسک ارتودنسی
فیس ماسک یکی از شناخته شده ترین روش های درمان کمبود رشد فک بالا در کودکان است. این دستگاه با اعمال نیرو به فک بالا، رشد رو به جلو آن را تحریک می کند و در بسیاری از بیماران نتایج مطلوبی ایجاد می کند. اما این دستگاه بسیار بزرگ است و نسل جدید اغلب حاضر به استفاده از این دستگاه نیست. برای رفع ناهنجاری های کمبود رشد فک بالا، به جای اینکه از فیس ماسک استفاده شود، از دستگاه Reverse chin cap که ابداع دکتر جمیلیان است استفاده می شود.
این دستگاه بسیار کوچکتر از فیس ماسک است و برای بیمار قابل تحمل تر است. به خصوص برای بیمارانی که از عینک استفاده می کنند، کاربرد عینک و فیس ماسک با هم دیگر بسیار سخت است. بنابراین Reverse chin cap چون ساده تر و کوچکتر است، بیماران ترجیح میدهند که از Reverse chin cap برای رفع ناهنجاری کمبود رشد فک بالا استفاده کنند.
وسیع کننده کام
در کودکانی که فک بالای باریک دارند، وسیع کننده کام می تواند به اصلاح عرض فک و ایجاد شرایط مناسب تر برای رشد فکین و رویش دندان ها کمک کند.
دستگاه های فانکشنال
برخی دستگاه های متحرک ارتودنسی برای هدایت رشد و اصلاح روابط فکی مورد استفاده قرار می گیرند و می توانند در مراحل اولیه درمان بسیار مؤثر باشند.
نقش تحقیقات دکتر جمیلیان در درمان ناهنجاریهای کلاس ۳ و آندربایت
در سال های اخیر پژوهشگران متعددی به دنبال روش هایی بوده اند که بتوانند وابستگی به دستگاه های خارج دهانی حجیم مانند فیس ماسک را کاهش دهند. در همین راستا، دکتر عبدالرضا جمیلیان مطالعات متعددی درباره درمان کمبود رشد فک بالا با استفاده از مینی اسکروها، مینی پلیت ها و دستگاه های ارتوپدیک نوآورانه منتشر کرده اند.
Treatment of Maxillary Deficiency by Miniplates: A Case Report
همچنین چند اختراع ثبت شده در اداره ثبت اختراعات آمریکا (USPTO) در زمینه درمان کمبود رشد فک بالا، Tongue Plate و Miniscrew and class 3 elastic به نام ایشان و همکارانشان به ثبت رسیده است. هدف این نوآوری ها افزایش همکاری بیمار، کاهش نیاز به دستگاه های حجیم خارج دهانی و بهبود نتایج درمانی در بیماران دارای ناهنجاریهای کلاس ۳ بوده است. (لینک ثبت اختراع دکتر جمیلیان در گوگل)
اختراعهایی که دنیای ارتودنسی را تغییر دادهاند
پروفسور عبدالرضا جمیلیان با چهار ثبت اختراع بینالمللی در اداره ثبت اختراعات آمریکا (USPTO) و چندین اختراع دیگر، پیشگام در ارائه روشهای نوین درمانی است. این اختراعات گامی بزرگ در توسعه درمانهای ارتودنسی و بهبود کیفیت زندگی بیماران بوده است.
مشاهده اختراعات دکتر جمیلیان
Tongue Plate
Maxillary deficiency using Hyrax
Maxillary deficiency treatment using miniscrews
R-Applianceدرمان آندربایت در بزرگسالان
پس از پایان رشد، امکان هدایت رشد استخوانی بسیار محدود می شود و انتخاب درمان به شدت ناهنجاری بستگی خواهد داشت.
ارتودنسی ثابت
در بیمارانی که مشکل عمدتا دندانی است، درمان با براکت های ثابت می تواند نتایج بسیار خوبی ایجاد کند و رابطه مناسب بین دندان ها را برقرار سازد.
الاینرهای شفاف
در برخی موارد خفیف تا متوسط، استفاده از پلاک های شفاف ارتودنسی نیز امکان پذیر است. البته موفقیت این روش به نوع ناهنجاری و تشخیص صحیح متخصص ارتودنسی بستگی دارد.
جراحی ارتوگناتیک فک
در موارد اسکلتی متوسط تا شدید، درمان تنها با حرکت دندان ها امکان پذیر نیست. در این شرایط معمولاً ترکیب ارتودنسی و جراحی فک بهترین نتیجه عملکردی و زیبایی را ایجاد می کند.
آندربایت دندان یا جلو بودن فک پایین چیست؟ با علل، علائم، عوارض و روشهای درمان آندربایت در کودکان و بزرگسالان آشنا شوید و بهترین زمان درمان را بشناسید.
سوالات متداول
اگر هنگام بستن دهان متوجه شوید دندان های جلویی فک پایین جلوتر از دندان های فک بالا قرار می گیرند، ممکن است دچار آندربایت باشید. علاوه بر این، مشکلاتی مانند دشواری در جویدن، ظاهر مقعر صورت یا سایش غیرطبیعی دندان ها نیز می توانند از نشانه های این ناهنجاری باشند. با این حال تشخیص قطعی تنها از طریق معاینه تخصصی ارتودنسی و بررسی رادیوگرافی ها امکان پذیر است.
به طور کلی هر چه درمان در سنین پایین تر و قبل از تکمیل رشد فک ها آغاز شود، امکان اصلاح ناهنجاری های اسکلتی بیشتر خواهد بود. به همین دلیل ارزیابی ارتودنسی کودکان در حدود ۷ سالگی توصیه می شود.
البته این موضوع به معنای غیرقابل درمان بودن آندربایت در بزرگسالان نیست و بسیاری از بیماران بزرگسال نیز با روش های مناسب نتایج بسیار موفقی دریافت می کنند.
خیر. بسیاری از آندربایت های خفیف یا مواردی که منشأ دندانی دارند تنها با ارتودنسی درمان می شوند و نیازی به جراحی ندارند.
جراحی معمولاً زمانی مطرح می شود که اختلاف استخوانی بین فک بالا و پایین شدید باشد و حرکت دندان ها به تنهایی نتواند رابطه صحیح فکی را ایجاد کند.
مانند بسیاری از درمانهای ارتودنسی، در صورت رعایت نکردن دستورات مربوط به ریتینر مقداری عود وجود دارد. به همین دلیل استفاده منظم از ریتینر و مراجعات دوره ای پس از پایان درمان اهمیت زیادی دارد. هرچه تشخیص دقیق تر و درمان بر اساس علت اصلی ناهنجاری انجام شود، احتمال پایداری نتایج درمان در بلند مدت افزایش پیدا می کند.
